Apple, uzun yıllar boyunca dünyanın en büyük flaş bellek alıcısı olmanın getirdiği avantajla tedarikçilerine düşük fiyatlar uyguladı. Üreticilerin maliyetlerini ve satışlarını kontrol altında tutarak, rakip müşterilere daha uygun fiyatlarla ürün satılmasını engelledi ve siparişleri garanti altına alma konusunda isteksiz davrandı. Ancak yapay zeka şirketlerinin veri merkezleri için başlattığı bellek yarışı, bu dengeleri alt üst etti. Geçmişte Apple’ın karşısında pazarlık gücü bulamayan üreticiler, şimdi artan talep sayesinde fiyatları artırma yoluna gidiyor ve şirketin kâr marjlarını tehdit ediyor. The Wall Street Journal’ın bildirdiğine göre, sektörde bu güç değişimini memnuniyetle karşılayanlar
Yapay zeka şirketleri Apple’ın önüne geçti
Japon bellek üreticisi Kioxia’nın satış yöneticilerinden Scott Nelson, uzun yıllar boyunca Apple’a satış yaparken kendilerini dezavantajlı hissettiklerini belirtiyor. Ancak yapay zeka şirketlerinin belleklere yönelik olağanüstü yüksek talebi, sektördeki dengeleri değiştirdi. Yıllarca Apple’ın fiyat baskısıyla yüzleşen bellek üreticileri, artık artan talep sayesinde daha güçlü bir pazarlık konumuna ulaştı.
Araştırma şirketi TechInsights’ın öngörülerine göre flaş bellek fiyatları son bir yılda, yapay zeka veri merkezlerinden gelen taleple birlikte yaklaşık beş katına çıktı. Apple, bundan iki yıl önce, Microsoft, Amazon, Meta ve Google‘ın toplamından neredeyse iki kat fazla flaş bellek satın alıyordu. Bugün ise söz konusu teknoloji devlerinin oluşturduğu bulut bilişim ve yapay zeka grubu, Apple’ın satın aldığı miktarın yaklaşık iki katına ulaştı.
Bu değişim, Apple’ın tedarikçiler karşısındaki pozisyonunu doğrudan etkiliyor. Meta, Microsoft ve Amazon, Kioxia ile bu yıl daha yüksek fiyatlar üzerinden uzun dönemli tedarik anlaşmaları imzaladı. Bu anlaşmalar, Kioxia’nın gelecekte piyasa koşulları değişse bile kârlılığını korumasına yardımcı olacak. Veri merkezi yatırımlarında bellek maliyetlerinin toplam harcamalar içindeki payının iPhone üretimine kıyasla daha düşük olması ve giderlerin yıllar içinde muhasebeleştirilebilmesi de bu firmaların daha yüksek fiyatlar ödemesini kolaylaştırıyor.
Bellek fiyatları Apple’ın kârını eritiyor
Bununla birlikte Apple’ın bellek maliyetlerindeki artışa hazırlıksız yakalandığıyüzyılda bir görülen sel” gibi büyük bir doğal afete benzeterek değerlendirdi.
Cihazlarda sunulan daha yüksek depolama kapasiteleri ile elde edilen yüksek kârın baskılanmasına neden olan bu yükseliş devam ediyor.
Tedarikçilere Nefes Alma Fırsatı Vermedi
Tedarikçiler ile Apple arasındaki güç mücadelesinin tarihi 2001 yılına kadar uzanıyor; o dönemde şirket iPod üzerinde çalışıyordu. Toshiba adıyla bilinen Kioxia mühendisleri, Apple yöneticilerine 1,8 inç boyutunda 5 GB kapasiteli bir sabit disk sunduğunda, Apple bu teknoloji için münhasır hakları satın aldı ve bu disk ilk iPod’un önemli parçalarından biri haline geldi.
Daha sonra sabit diskler yerini hareketli parça içermeyen ve daha az enerji tüketen flaş bellek teknolojisine bıraktı. Apple, 2005 yılında iPod Nano’yu piyasaya sürdüğünde beş firmadan 2010 yılına kadar toplamda 1,25 milyar doları peşin ödeyerek bellek temin etti; bu durum üreticilerin yeni kapasite yatırımlarına yönelmelerine sebep oldu. 2007’de iPhone’un piyasaya çıkmasıyla birlikte Apple’ın bellek ihtiyacı da büyüdü.
Tahminlere göre Apple, iPhone’un yükselişiyle dünya flaş belleğinin beşte birinden fazlasını satın almaya başladı ve yılda 3 ila 4 milyar dolar harcama yaptı; böylece dünyanın en büyük flaş bellek alıcısı oldu. Çip üretiminde yüksek sabit maliyetler nedeniyle fabrikaların tam kapasiteye yakın çalışması gerektiği için büyük siparişler üreticiler için hayati önem taşıyordu; ancak şirket bu avantajı tedarikçilerden mümkün olan en düşük fiyatları almak için kullandı.
Bazı stratejilerden biri de siparişleri kesin taahhütlere bağlamamaktı; böylece düşük fiyatlarla sipariş verdikten sonra bellek fiyatları düştüğünde bazen ürünlerin teslim alınmasını reddedebiliyordu. Bu durum üreticileri özel olarak üretilmiş çiplerle birlikte satılmayan stoklarla baş başa bırakıyordu ve tedarikçiler üzerindeki baskılar genellikle yeni fiyat indirimleri ile sonuçlanıyordu.
Blevins’in sert tutumu ekip üyelerinin sözleşme koşullarını kabul ettirmesi için kullanılan bir baskı aracına dönüşmüş durumda.
Bunun yanı sıra Apple ayrıca tedarikçilerinden mali kayıtlarını denetleme hakkını da alıyordu. Şirketin sözleşmelerinde yer alan “en çok tercih edilen müşteri” maddesi başka bir alıcının daha düşük fiyata ürün almamasını güvence altına alıyordu; denetimler sayesinde de üreticilerin farklı müşterilere uyguladığı fiyatları kontrol edebiliyor hatta fabrikalardaki makinelerin çıktılarıyla ilgili bilgi sahibi olabiliyordu.
Bunların yanında yaşanan anlaşmazlıklardan biri de Micron ile gerçekleşti; burada şirketin Micron’un başka bir müşteriye daha düşük fiyattan flaş bellek sattığını keşfederek on milyonlarca dolarlık tahkim anlaşması kazandığı söyleniyor.
Belli ki sık denetim yapan firma o kadar ileri gitmişti ki Deloitte ile toplu indirim görüşmeleri gerçekleştirmişti.
Bellek Üreticileri Direnişe Geçti
Tedarikçiler zaman zaman Apple’ın baskısına karşı koymaya çalıştı; örneğin 2015’in sonlarına doğru SanDisk daha yüksek ücret ödemeye istekli başka müşterilere sahip olduğu gerekçesiyle Apple’s ek bellek talebini geri çevirdiği iddia ediliyor. Blevins’in SanDisk satış temsilcisini tehdit ederek CEO’sunun günün birinde tekrar dizlerinin üstünde sürünmek zorunda kalacağı şeklinde konuştuğu ifade ediliyor.
Daha sonra 2017’de flaş belleğin arzının daraldığı dönemde Western Digital bazı çipleri rezerve etmesi karşılığında rezervasyon ücreti talep etti ama bunun karşılığında kesinlikle çipleri satacağını taahhüt etmediği de belirtiliyor.
Sektörün en kötü dönemlerinden biri ise 2023 yılında yaşandı; pandeminin ardından uzaktan çalışma nedeniyle artan bilgisayar taleplerinin sona ermesiyle birlikte bellek fiyatları gigabayt başına 5 sente kadar düştü. Bernstein Research sektörün aynı yıl yaklaşık 19 milyar dolar zarar açıkladığını öngörüyor ancak aynı zamanda Apple’ın ek depolama satışlarından elde ettiği brüt kârın 14 milyar dolara ulaşacağı hesaplandı.
Söz konusu durum günümüzde bile devam etmekte olup bellekteki maliyet artışı doğrudan Apple ürünlerine yansımıştır; The Wall Street Journal tarafından incelenen verilere göre firma iPhone’un ortalama %13 oranında zam yapılacak olduğunu bildirmiştir ki bunun içerisine eski modeller de dahil edilmiştir.
TechInsights verilerine göre ise belli senelerde yaklaşık $6 milyar dolara mal olan miktardaki belleğe önümüzdeki sene $25 milyar dolar harcanmak zorunda kalacak ki bunun da benzer miktarda malzeme için önceki yıla oranla dört katından fazla olması demektir.
Analiz sonuçlarına göre geçen yıl ortalama olarak yaklaşık yüz milyon kullanıcısına daha fazla depolama kapasitesi satıldığı açıklanmaktadır ki bunlardan gelen brüt kâr miktarı ise $10 milyardan fazladır ancak buna rağmen bellekteki maliyetlerdeki sert artış firma açısından geçmişte kazançlı olan iş modelinin sürdürülebilirliği açısından tehlike teşkil etmektedir.
Mac ve iPad modellerindeki depolama seçenekleri ile iCloud abonelikleri ek gelir sağlasa da şu an Artıkları artırmakta zorlanmaktadır.
Bundan sonraki süreçte ise iki ana sorun ile yüzleşmek zorundadır: Tüketici tarafında yükselen maliyetlerin her zaman cihazlara yansıtılması durumunda yeni telefon almak yerine var olan cihazlarını kullanmaya devam edecek mi? Diğer taraftan üretici cephesi açısından asıl mesele eski pazarlık gücünü yeniden kazanıp kazanamayacağıdır.
TechInsights analisti Walt Coon’a göre geçmişten bugüne kadar çok sert pazarlıklar yapan firmanın haksızlıklarla karşılaşmasından dolayı memnun olanların sayısı oldukça fazla görünmektedir.
Apple yaptığı açıklamada ise uzun süredir tedarikçileriyle işbirliği yaptığına vurgu yaparak ortaklıklarının devam edeceğini belirtmiştir.
